โครงการ ๙ ตามรอยเบื้องพระยุคลบาท ฟื้นฟูระบบนิเวศป่าต้นน้ำแผ่นดินตอนเหนือ

โครงการ ๙ ตามรอยเบื้องพระยุคลบาทฯ เป็นการทำงานต่อเนื่องจากโครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติฯ เพื่อเชื่อมต่อผืนป่าที่ได้ฟื้นฟูไปแล้วในเขตจังหวัดอุตรดิตถ์และแพร่ และเพื่อสร้างความต่อเนื่องของการทำงานร่วมกับชุมชนในพื้นที่ โครงการนี้เป็นการต่อยอดจากโครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติฯ ใน 2 ด้าน คือ เริ่มมีการวิจัย ติดตามผลและเปรียบเทียบการเจริญเติบโตของกล้าไม้ เพื่อให้มีวัดผลการทำงานอย่างเป็นระบบ เพื่อนำไปสู่การพัฒนากระบวนการฟื้นฟูป่าของมูลนิธิฯ และได้เปิดโอกาสให้ชุมชน เยาวชนและบุคคลทั่วไปได้เข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง อาทิ การเพาะชำกล้า การติดตามผลการเจริญเติบโตของกล้าไม้ การบำรุงรักษาต้นไม้ เป็นต้น โครงการนี้ทำให้เห็นอย่างชัดเจนว่า แปลงฟื้นฟูป่าเป็นได้มากกว่าแค่พื้นที่ปลูกต้นไม้ แต่ยังสามารถเป็นห้องเรียน ห้องทดลอง และเป็นโอกาสของการสร้างความรักและผูกพันกับธรรมชาติให้กับทุกคนได้เช่นกัน

หน่วยงานร่วมจัด

สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 11 (พิษณุโลก), สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 13 (แพร่) และภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร

พื้นที่โครงการ

1. แปลงปลูก ณ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าลำน้ำน่านฝั่งขวา ตำบลห้วยไร่ อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ จำนวน 604 ไร่

2. แปลงปลูก ณ อุทยานแห่งชาติลำน้ำน่าน ตำบลช่อแฮ อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ จำนวน 234 ไร่

3. แปลงปลูก ณ FPT 9  ตำบลน้ำหมัน อำเภอท่าปลา จังหวัดอุตรดิตถ์ จำนวน 200 ไร่

ลักษณะภูมิประเทศ

เป็นภูเขาสูงชันสลับซับซ้อน ยอดเขาสูงจากระดับน้ำทะเลระหว่าง 400-1,400 เมตร เป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร ที่มีลำห้วยเล็ก ใหญ่ หลายลำห้วยไหลรวมกัน เป็นไร่ร้างเก่าจากการบุกรุกของชาวบ้าน มีไม้ใหญ่และลูกไม้เดิมที่ขยายพันธุ์ตามธรรมชาติได้ค่อนข้างน้อย ดินเสี่ยงต่อการพังทลายค่อนข้างสูง อีกทั้งปกคลุมไปด้วยต้นหญ้าคา และต้นไม้กวาด (ต้นแขม) เป็นต้น

จำนวนพื้นที่

พื้นที่ 3 แปลง รวม 1,038 ไร่

ระยะเวลาดำเนินงาน

ตั้งแต่ปี พ.ศ.2553-2559

ผู้สนับสนุนโครงการ

1. บริษัท ยูพีเอส พาร์เซล ดิลิเวอร์รี่ เซอร์วิส จำกัด

2. บริษัท ติลลิกีแอนด์กิบบินส์ อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด

3. บริษัท อัลสตอม ประเทศไทย จำกัด

การวิจัยของโครงการ

การทดลองเพื่อเปรียบเทียบวิธีการปลูกด้วยวิธีพรรณไม้โครงสร้างและวิธีการปลูกของกรมอุทยานฯ แปลงปลูก 150 ไร่ ณ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าลำน้ำน่านฝั่งขวา ตำบลห้วยไร่ อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่

การวิจัยและฟื้นฟูป่าเป็นการฟื้นฟูป่าที่มีการติดตามผลการเจริญเติบโตของกล้าไม้และทดลองวิธีการปลูก  เพื่อเปรียบเทียบวิธีการปลูกสองวิธีคือ วิธีการของกรมอุทยานฯ และวิธีการที่ดัดแปลงมาจากวิธีการพรรณไม้โครงสร้าง จากพื้นที่ฟื้นฟูป่าทั้งหมด 150 ไร่ ได้คัดเลือกพื้นที่จำนวน 3 ไร่ แบ่งเป็นแปลงทดลองจำนวน 6 แปลงโดยกล้าไม้แต่ละต้นจะติดแท็กตัวเลขประจำตัวพันธุ์ไม้ไว้เป็นสัญลักษณ์ และทำการเก็บข้อมูลด้วยวิธีมาตรฐานของหน่วยวิจัยการฟื้นฟูป่า มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ซึ่งทำการวัดความสูงของลำต้น วัดเส้นผ่าศูนย์กลางคอราก ความกว้างของทรงพุ่ม ประเมินสุขภาพ ประเมินการปกคลุมของวัชพืชโดยรอบซึ่งจะทำการวิจัยติดตามผลทั้งหมด 3 ปี เริ่มตั้งแต่ปี พ.ศ.2557-2559

ตารางสรุปวิธีการปลูกเพื่อเปรียบเทียบวิธีการปลูก

วิธีการปลูก	จำนวนพื้นที่	ชนิดพันธุ์ไม้	จำนวนรวม (ต้น)
1) วิธีการของกรมอุทยานฯ ใช้พันธุ์ไม้ 5 ชนิด อัตรา 200 ต้น/ไร่	1 ไร่ 2 งาน	5 ชนิด ดังนี้ คอแลน (Nephelium  hypoleucum Kurz) ยางนา (Dipterocarpus  alatus Roxb.) หว้า (Syzygium  cumini (L.) Skeels) มะค่าโมง (Afzelia  xylocarpa (Kurz) Craib) สัก (Tectona  grandisL.f.)	300 ต้น
2) วิธีการพรรณไม้โครงสร้าง ใช้พันธุ์ไม้ 9 ชนิด อัตรา 400 ต้น/ไร่	1 ไร่ 2 งาน	9 ชนิด ดังนี้ คอแลน (Nephelium  hypoleucum Kurz) กฤษณา (Aquilaria  crassna Pierre ex Lec.) ยางนา (Dipterocarpus alatus Roxb.) หว้า (Syzygium  cumini  (L.) Skeels) มะค่าโมง (Afzelia  xylocarpa (Kurz) Craib) สัก (Tectona  grandis L.f.)   มะขามป้อม (Phyllanthusb  emblica L. ) ตะเคียนทอง (Hopea  odorata Roxb.) ตะแบก (Lagerstroemia floribunda Jack)	540 ต้น
3) แปลงควบคุม	1 ไร่	ไม่ปลูกต้นไม้ไม้และไม่ตัดหญ้าในพื้นที่
จำนวนรวม			840 ต้น

สรุปผลการวิจัยวิธีการปลูกด้วยวิธีพรรณไม้โครงสร้างและวิธีของกรมอุทยานฯ ดังนี้

จากการวิจัยพบว่า อัตราการรอดและความสูงของกล้าไม้ที่ปลูกในแปลงของวิธีที่ดัดแปลงมาจากวิธีการพรรณไม้โครงสร้าง (Framework Tree Species) จะสูงกว่าในแปลงที่ปลูกด้วยวิธีการของกรมอุทยานฯ ถึงแม้ว่าสภาพพื้นที่ที่แตกต่างกันมากของแต่ละแปลงทดลองจะมีผลต่อการเจริญเติบโตของกล้าไม้ แต่สามารถสรุปได้ว่า การฟื้นฟูป่าโดยใช้พันธุ์ไม้มากกว่า 5 ชนิด และปลูกในอัตราที่สูงกว่า 200 ต้น/ไร่ จะเพิ่มอัตราการรอดของกล้าไม้ และส่งผลให้กล้าไม้มีการเจริญเติบโตที่ดีขึ้น

ตารางเปรียบเทียบผลและอัตราการรอดเฉลี่ยของทั้ง 2 วิธี

ครั้งที่	สรุปผลการเก็บข้อมูล	วิธีพรรณไม้โครงสร้าง	วิธีการของกรมอุทยานฯ
1	เดือนตุลาคม 2557	82%	64.3%
2	เดือนกุมภาพันธ์ 2558	85.6%	65.3%
3	เดือนพฤษภาคม 2558	78%	59.0%
4	เดือนธันวาคม 2558	78.6%	58.0%
5	เดือนพฤศจิกายน 2559	54.3%	34.7%
	ชนิดที่มีอัตรารอดสูง	หว้า (Syzygium  cumini  (L.) Skeels) 66.6% กฤษณา (Aquilaria  crassna  Pierre ex  Lec.) 63.3%	สัก (Tectona  grandis L.f.) 45% คอแลน (Nephelium  hypoleucum Kurz) 36.6% ยางนา (Dipterocarpus  alatus Roxb.)  36.6%
	ชนิดที่เจริญเติบโตได้ดี	กฤษณา (Aquilaria  crassna  Pierre ex Lec.) สูง 1.9 เมตร	ยางนา (Dipterocarpus  alatus Roxb.) สูง 1.2 เมตร

กราฟแสดงผลอัตราการรอดตายเฉลี่ยของทั้ง 2 วิธี

กราฟแสดงผลความสูงเฉลี่ยของทั้ง 2 วิธี

ความสำเร็จของโครงการ

1. การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนทั้งชาวบ้าน จิตอาสา และตัวแทนผู้สนับสนุนโครงการ
2. นอกจากรายได้จากการเข้ามาทำงานในแปลงปลูกป่าแล้ว ชาวบ้านยังมีส่วนร่วมในกระบวนการติดตามผลและการวิจัยอีกด้วย